Vermoeidheid bij chronisch ziek zijn: hoe ga je hier mee om?
Moe zijn. Iedereen kent het, maar niet iedereen ervaart het op dezelfde manier. Zeker bij chronische aandoeningen is vermoeidheid vaak een terugkerend en hardnekkig thema. Toch blijft het lastig uit te leggen. Want wat bedoel je precies als je zegt: “Ik ben moe”? En wat hoor je als een ander dat zegt?
Voor sommigen betekent moe zijn: even op de bank, kopje thee erbij, en daarna weer verder. Voor anderen, zeker voor mensen met een chronische aandoening, is moe zijn een allesoverheersende staat van zijn. Geen pauze, maar een vervelende onderstroom.
In deze blog splits ik vermoeidheid uit in drie vormen die vaak samenkomen, maar elk hun eigen lading hebben:
- Fysieke vermoeidheid
- Mentale vermoeidheid
- De combinatie van beide
1 | Fysieke vermoeidheid: als je lijf niet meer meewerkt
Fysieke vermoeidheid zit in het lijf. In spieren die niet meer willen. In benen die zwaar voelen na een korte wandeling. In armen die het lastig vinden om een pan op te tillen. Het is het soort moeheid dat je kunt voelen na een griep, maar dan elke dag, zonder duidelijke oorzaak of eindpunt.
“Ik heb weleens tegen iemand gezegd: ‘Het voelt alsof ik elke ochtend wakker word na een marathon, terwijl ik niks heb gedaan.'”
Een cliënt vertelde: “Soms voelt traplopen alsof ik een berg op klim. Ik wil wel, maar mijn lijf werkt niet mee. En daarna moet ik een uur liggen om bij te komen van vijf minuten activiteit.”
Wat het extra lastig maakt: je ziet het niet. En omdat je vaak wel iets kunt, een keer boodschappen doen of even naar buiten, denken mensen snel dat je je aanstelt. Maar wat ze niet zien, is de prijs die je later betaalt. Zoals een cliënt zei: “Ik moet keuzes maken tussen douchen of koken. Beiden lukt me niet op dezelfde dag.” De inspanning zit niet alleen in de activiteit, maar ook in het continu inschatten van wat haalbaar is.
2 | Mentale vermoeidheid: als je hoofd geen rust meer vindt
Mentale vermoeidheid speelt zich af in je hoofd. Het is de mist die je gedachten traag maakt. Het onvermogen om te concentreren. Het gevoel dat elke prikkel er één te veel is. Het is moe zijn van denken, van plannen, van keuzes maken.
“Soms kijk ik naar mijn boodschappenlijstje en weet ik gewoon niet waar ik moet beginnen. Mijn hoofd is dan vol, maar tegelijk leeg.”
Een cliënte vertelde: “Na een telefoongesprek van tien minuten ben ik op. Niet door wat er gezegd wordt, maar door het moeten schakelen, luisteren, reageren. Mijn hoofd raakt overbelast van de simpelste dingen.”
Deze vorm van moeheid is niet op te lossen met een dutje. Want hoe goed je ook slaapt, je hoofd blijft overprikkeld. Geluiden, gezichten, planningen: alles komt binnen zonder filter. Iemand vertelde me: “Zelfs een gezellig koffiemomentje kan voelen als een vergadering van drie uur.” Het denken zelf wordt een belasting.
3 | De combinatie: als zowel lichaam als hoofd uitgeput zijn
Vaak gaan fysieke en mentale vermoeidheid hand in hand. Het ene versterkt het andere. Je lijf wil niet meer en je hoofd kan het niet meer aan. Zelfs rusten vraagt dan inspanning. Niet alleen fysiek, maar ook het mentaal kunnen besluiten dat je mag rusten. Want zelfs nietsdoen voelt dan nog als iets waar je toestemming voor moet geven.
“Ik was zo moe dat ik niet wist of ik moest slapen of huilen. En toen deed ik maar niks.”
Een cliënt verwoordde het zo: “Ik zat op de bank, wilde naar bed maar kon me er niet toe zetten. Mijn lijf wilde rust, mijn hoofd raasde maar door. Alles voelde te veel. Zelfs ademhalen leek inspanning te kosten.”
In deze staat is het moeilijk om keuzes te maken. Moeilijk om aan te geven wat je nodig hebt. Moeilijk om overeind te blijven in een wereld die doordendert. Het helpt als er iemand naast je staat die niet vraagt: ‘Wat heb je gedaan vandaag?’, maar zegt: ‘Wat heb je nodig om vandaag door te komen?’
Erkenning: waarom jouw vermoeidheid serieus genomen mag worden
Bij al deze vormen van vermoeidheid, fysiek, mentaal of de combinatie, is het belangrijkste misschien wel: erkenning. Voor jezelf, voor je grenzen en voor je eigen tempo. Niet omdat je het opgeeft, maar omdat je serieus neemt wat er speelt. Je hoeft niet te wachten tot anderen het begrijpen, maar je mag wel ruimte maken voor je eigen waarheid. Moe zijn is niet hetzelfde als zwak zijn. Het vraagt juist moed om trouw te blijven aan wat jij nodig hebt.
Veelgestelde vragen – FAQ
Omdat leven met een chronische aandoening energie kost. Je lijf werkt harder, je hoofd verwerkt meer. ‘Niks doen’ bestaat niet als je systeem voortdurend op de achtergrond moet bijsturen.
Gebruik voorbeelden: “Traplopen voelt als bergbeklimmen”, “Na een gesprek moet ik bijkomen alsof ik een vergadering van drie uur heb gehad.” Of zeg gewoon: “Mijn energie is beperkt, ook al zie je het niet.”
Ja. Moe zijn, structureel en onbegrepen, is zwaar. Het mag rauw voelen. Het mag pijn doen. Erkenning is geen zwakte, maar een eerste stap in zorg voor jezelf.
Door te onthouden dat jij je energie inzet om overeind te blijven.
Soms weet je het niet precies. En dat hoeft ook niet. Wat belangrijker is: luisteren naar wat je nodig hebt. Soms is dat rust. Soms is dat stilte. Soms is dat gewoon even niets moeten.
Hulp van mij?
Aangenaam, ik ben Gea van der Veen, oprichter van Verlies van gezondheid.
Als coach werk ik dagelijks met mensen die leven met onzichtbare vermoeidheid. Zoals een cliënt laatst zei: “Ik voel me pas echt gezien als ik niks hoef uit te leggen.” In mijn begeleiding zoeken we samen naar ruimte, erkenning en manieren om je energie niet alleen te verdelen, maar ook te beschermen. Niet om je dag voller te maken, maar betekenisvoller. Niet om weer ‘mee te doen’, maar om jezelf serieus te nemen. Je hoeft je moeheid niet te bewijzen: je mag gewoon komen zoals je bent. Moe of niet. Je bent welkom.
Wil je een online coachingsessie boeken, of misschien eerst even sparren over de mogelijkheden? Neem gerust contact met me op! Ik help je graag verder.