“Ach, ik ben ook wel eens moe.” Het is vaak goed bedoeld. Maar als je leeft met een chronische aandoening, dan weet je: er is een wereld van verschil tussen ‘gewoon moe zijn’ en de uitputting die je kunt voelen zonder dat je iets hebt gedaan. Een vermoeidheid die niet logisch voelt, die je niet kunt verklaren en die ook niet overgaat met een nacht goed slapen.

Het zijn juist die onzichtbare verschillen die het zo lastig maken om uit te leggen wat je ervaart.

Gewone moeheid: herkenbaar, voorspelbaar en herstelbaar

We weten allemaal hoe het voelt om moe te zijn. Na een drukke dag, een lange autorit, of een nacht vol gebroken slaap: dat is vermoeidheid met een duidelijke aanleiding. Je hebt iets gedaan, je lichaam heeft energie verbruikt, en het signaleert dat je rust nodig hebt. De oorzaak is duidelijk, net als de oplossing: op tijd naar bed, een dagje rustig aan doen, en je voelt je weer oké.

Zoals Marieke, die na een weekend vrijwilligerswerk uitgeput op zondagavond op de bank ploft, maar maandagochtend weer met frisse energie haar werkdag begint. “Ik was lekker moe,” zegt ze tevreden.

Dat soort moeheid is herkenbaar en sociaal geaccepteerd. Mensen begrijpen het. En als je zegt “Ik ben moe”, krijg je begrip of een kop thee aangeboden.

Chronische vermoeidheid: ongrijpbaar, grillig en allesbepalend

De vermoeidheid die hoort bij een chronische aandoening is anders. Die houdt zich niet aan logica. Je kunt doodmoe wakker worden, zonder dat je iets actiefs hebt gedaan. Soms ben je de hele dag bezig om eruit te zien alsof er niks aan de hand is, terwijl je vanbinnen voelt alsof je door een storm bent gehaald.

“Soms denk ik: vandaag heb ik niks gedaan, dus morgen moet ik me beter voelen. Maar het werkt niet zo. Mijn lichaam is op, ook al heb ik nauwelijks iets gedaan. Het voelt alsof mijn accu niet oplaadt.” – Iris, 42 jaar, met reuma.

Mentale uitputting en concentratieproblemen bij chronische vermoeidheid

Wat vaak onderschat wordt, is dat deze vermoeidheid ook in je hoofd zit. Niet alleen je lijf, maar ook je geest raakt overprikkeld en uitgeput.

Je merkt het aan kleine dingen:

• Je kunt je slecht concentreren
• Een simpel gesprek voelt als een berg
• Je vergeet woorden of afspraken
• Je raakt sneller geïrriteerd of emotioneel
• Je hoofd voelt alsof er een mist in hangt

“Ik kan soms niet meer volgen wat iemand zegt, zelfs niet als het mijn partner is. Dan hoor ik de woorden, maar mijn hoofd kan ze niet verwerken. Het voelt alsof mijn brein uitvalt.” – Lotte, 38 jaar, met long covid.

Onzichtbare vermoeidheid: wat anderen niet zien en jij zelf soms niet begrijpt

Deze vermoeidheid is vaak onzichtbaar. Je ziet er misschien zelfs “gewoon goed” uit. En dus denken mensen al snel dat het wel meevalt. Wat zij niet zien:

• Dat je moeite hebt om te denken
• Dat je hoofd geen prikkels meer aankan
• Dat je simpelweg niet meer kunt
• Dat je jezelf kwijt kunt raken in het niets meer overhouden

“Mijn partner denkt soms dat ik niet wil helpen in huis. Maar de waarheid is dat ik al mijn energie heb gebruikt om vandaag mentaal overeind te blijven. Niet omdat ik niks wil doen, maar omdat ik niks meer kan doen.” – Peter, 56 jaar, met hartfalen.

Lichaam en brein draaien op noodvermogen

Bij veel chronische aandoeningen raakt niet alleen je lichaam ontregeld, maar ook je zenuwstelsel, je hormoonbalans, je hele energiehuishouding. En dat heeft ook effect op je denkvermogen, je stemming en je belastbaarheid.

“Ik voel me alsof ik steeds tegen een muur oploop. Mijn hoofd kan niet meer schakelen. Zelfs nadenken over wat ik wil eten is soms te veel.” – Sanne, 29 jaar, met ME/CVS.

De mentale last van schuldgevoel, twijfel en onbegrip

Wat veel mensen onderschatten, is de mentale belasting die bij deze vorm van vermoeidheid hoort:

• Als je steeds moet uitleggen waarom je niet meedoet.
• Als je je schuldig voelt tegenover je gezin of collega’s.
• Als je je afvraagt: Stel ik me aan?
• Als je merkt dat je hoofd niet meer werkt zoals vroeger.

“Ik voel me verdrietig, maar ook schuldig. Verdrietig omdat ik mezelf kwijt ben. En schuldig omdat ik het idee heb dat ik anderen tot last ben. Terwijl ik eigenlijk gewoon mijn best doe om te blijven staan.” – Esther, 35 jaar.

Wat helpt bij chronische vermoeidheid (ook al is er geen snelle oplossing)

Ben je chronisch ziek en altijd vermoeid? Misschien helpen deze tips:

• Accepteren dat dit je nieuwe uitgangspunt is.
• Je energie leren managen.
• Eerder stoppen dan je gewend bent.
• Hulp vragen en toelaten.
• Begeleiding zoeken als je vastloopt.

Je lichaam en geest vragen om een ander tempo

Je stelt je niet aan. Je lichaam en je hoofd vragen om een ander tempo, om een andere manier van leven.

Hulp van mij?

Aangenaam, ik ben Gea van der Veen, oprichter van Verlies van gezondheid.

Als coach help ik mensen met een chronische aandoening of mentale klachten om opnieuw hun plek te vinden – in zichzelf én in de wereld om hen heen. Op een manier die past bij wie jij bent en wat jij nodig hebt. Wil je samen verkennen wat voor jou mogelijk is? Je bent van harte welkom.

Wil je een online coachingsessie boeken, of misschien eerst even sparren over de mogelijkheden? Neem gerust contact met me op! Ik help je graag verder.